5–6 noyabr 2026-cı il tarixlərində Gəncədə keçirilən Azərbaycan QHT-lərinin IV Əməkdaşlıq Forumu vətəndaş cəmiyyətinin qarşısında duran vəzifələrin, mövcud fəaliyyət təcrübəsinin və gələcək əməkdaşlıq imkanlarının müzakirəsi baxımından əhəmiyyətli platforma oldu. Forumun əsas məzmunu yalnız ayrı-ayrı təşkilatların gördüyü işlərin təqdimatı deyil, onların milli maraqlar naminə daha sistemli və əlaqələndirilmiş fəaliyyətinin mümkün istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi idi.
Forum çərçivəsində “Azərbaycan QHT-ləri milli maraqların keşiyində” panelində Birliyimizin sədri Lalə Sərdarlının “Qərbi Azərbaycanın mədəni irsinin beynəlxalq tanıdılmasında vətəndaş cəmiyyətinin rolu və imkanları” mövzusunda çıxışı da bu müzakirələrə konkret fəaliyyət təcrübəsi üzərindən töhfə verdi.
Çıxışın əsas ideyası ondan ibarət idi ki, mədəni irsin beynəlxalq tanıdılması yalnız tarixi faktların və elmi məlumatların təqdimatı ilə məhdudlaşmamalıdır. Bu proses araşdırma, müasir tətbiqi sənət nümunələrinin yaradılması, təhsil və maarifləndirmə, muzey və sərgi platformaları, media kommunikasiyası və beynəlxalq əməkdaşlıq kimi istiqamətlərin qarşılıqlı əlaqəsi əsasında qurulmalıdır.
Birliyimizin İstanbul, Almaniya və Vaşinqtonda həyata keçirdiyi təqdimatlar, beynəlxalq mədəniyyət və akademik platformalarda iştirakı, eləcə də “Dərələyəzim Vəhdətdə”, “Urud abidələri”, “Turan Yolu – Zəngəzurum” kimi kolleksiyaların təqdimatı bu yanaşmanın praktik nümunələridir. Burada məqsəd yalnız irs nümunələrini nümayiş etdirmək deyil, onların daşıdığı tarixi yaddaşı müasir sənət dili ilə ifadə etmək, yeni auditoriyalara çatdırmaq və davamlı elmi-mədəni əlaqələr üçün zəmin yaratmaqdır.
Bu təcrübənin mühüm tərəflərindən biri araşdırma ilə yaradıcı fəaliyyətin və ictimai maarifləndirmənin vahid prosesdə birləşdirilməsidir. Təşkilatımızın formalaşdırdığı Sərdar Sandıq Mücrü Ocağı bu yanaşmanın praktik ifadəsidir. Burada sandıq və mücrü mədəni irsin yaddaş formaları kimi araşdırılır, onların tarixi və bədii xüsusiyyətləri öyrənilir, ənənə müasir texnologiyalar və yaradıcı yanaşmalarla əlaqələndirilir. Beləliklə, irs yalnız qorunan keçmiş deyil, yeni bilik və sənət nümunələri yaradan canlı mədəni mənbəyə çevrilir.
Lakin bu fəaliyyət təcrübəsi daha geniş bir məsələyə diqqət yönəldir: müasir dövrdə milli maraqların müdafiəsi hansı istiqamətlərdə və hansı vasitələrlə həyata keçirilməlidir?
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin bərpası ilə nəticələnən tarixi Zəfər göstərdi ki, milli iradə, birlik və məqsədyönlü fəaliyyət ən mürəkkəb vəzifələrin öhdəsindən gəlməyə imkan verir. Bununla belə, milli maraqların qorunması yalnız coğrafi sərhədlərlə məhdudlaşmır. Bu gün informasiya məkanı, ictimai şüur, tarixi yaddaş və gənc nəslin dünyagörüşü də milli təhlükəsizliyin mühüm istiqamətlərindəndir. Bu sərhədlər gözlə görünməsə də, onların qorunması cəmiyyətin gələcəyi baxımından heç də az əhəmiyyət daşımır.
Prezident İlham Əliyevin çıxışlarında da dəfələrlə vurğulandığı kimi, informasiya müharibəsi davam edən bir prosesdir. Müasir informasiya mühitində dezinformasiya, faktların təhrif edilməsi, saxta məlumatların yayılması və ictimai rəyə məqsədyönlü təsir cəhdləri dövlətlərin və cəmiyyətlərin qarşısında yeni çağırışlar yaradır. Bu təsirlər xüsusilə informasiya mənbələrini qiymətləndirmək təcrübəsi hələ formalaşmaqda olan gənclər üçün ciddi risklər daşıya bilər.
Belə şəraitdə vətəndaş cəmiyyəti institutlarının rolu yalnız mövcud problemlərə münasibət bildirməklə məhdudlaşmamalıdır. QHT-lər etibarlı məlumatın hazırlanması və yayılması, tarixi həqiqətlərin elmi əsaslarla təqdim olunması, media savadlılığının artırılması, milli-mədəni dəyərlərin təbliği və gənclərin maarifləndirilməsi istiqamətində fəal iştirakçıya çevrilə bilərlər. Bunun üçün isə ayrı-ayrı təşkilatların pərakəndə təşəbbüsləri deyil, əlaqələndirilmiş və davamlı fəaliyyət mexanizmləri vacibdir.
Məhz bu nöqtədə QHT-lər arasında əməkdaşlığın fəlsəfəsi daha geniş məna qazanır. Bir təşkilatın elmi araşdırma potensialı, digərinin media və kommunikasiya imkanları, başqa birinin beynəlxalq əlaqələri və təhsil sahəsində təcrübəsi birləşdirildikdə, ümumi məqsədə xidmət edən daha təsirli fəaliyyət modeli formalaşa bilər. Bu əməkdaşlıq yalnız layihələrin birgə həyata keçirilməsi deyil, həm də bilik, təcrübə, informasiya və resursların paylaşılması deməkdir.
Forumun müzakirələrində dövlət–QHT əməkdaşlığının gücləndirilməsi, təşkilatların peşəkarlaşması və ixtisaslaşması, ictimai diplomatiyada vətəndaş cəmiyyətinin imkanlarından istifadə, rəqəmsallaşma, sosial media və süni intellekt alətlərinin tətbiqi, müxtəlif sektorlar arasında tərəfdaşlıqların genişləndirilməsi kimi məsələlərin önə çıxması bu baxımdan təsadüfi deyildi. Çünki müasir çağırışlar bir təşkilatın və ya bir sektorun imkanları ilə tam şəkildə həll edilə bilməz.
Qeyri-rəsmi ünsiyyət və fikir mübadiləsi də forumun mühüm tərəflərindən biri oldu. Fasilələrdə, çay süfrəsi ətrafında, birgə gediş-gəlişlər zamanı aparılan söhbətlər yeni ideyaların yaranmasına, mövcud təşəbbüslərin müqayisəsinə və mümkün əməkdaşlıq istiqamətlərinin müzakirəsinə şərait yaratdı. Əhəmiyyətli olan budur ki, bu müzakirələr forumun rəsmi proqramı başa çatdıqdan sonra da dayanmadı; fikir mübadiləsi və əməkdaşlıq imkanlarının müzakirəsi bu gün də davam etdirilir.
Gələcək perspektivlər baxımından bu dialoqun konkret mexanizmlərə çevrilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. QHT-lər arasında daimi əməkdaşlıq platformalarının yaradılması, universitetlər, muzeylər, tədqiqat mərkəzləri və beynəlxalq təşkilatlarla əlaqələrin sistemli qurulması, ortaq rəqəmsal resursların və çoxdilli informasiya məkanının formalaşdırılması vacib istiqamətlər ola bilər. Eyni zamanda, media qurumları ilə tərəfdaşlığın genişləndirilməsi, gənclər üçün birgə maarifləndirici proqramların hazırlanması, informasiya manipulyasiyalarını tanımaq və faktları yoxlamaq bacarıqlarının inkişaf etdirilməsi də bu əməkdaşlığın praktik nəticələrindən biri olmalıdır.
Belə bir modeldə dövlət və vətəndaş cəmiyyəti bir-birini əvəz edən deyil, fərqli imkanları ilə ümumi məqsədə xidmət edən tərəfdaşlar kimi çıxış edirlər. Dövlətin strateji prioritetləri ilə QHT-lərin təşəbbüskarlığı, ictimai əlaqələri və çevik fəaliyyət imkanları uzlaşdırıldıqda, milli maraqların müdafiəsi daha geniş ictimai dəstək qazana bilər. Beynəlxalq müstəvidə isə bu əməkdaşlıq Azərbaycanın tarixi həqiqətlərinin, mədəni irsinin və müasir inkişafının daha dolğun təqdimatına xidmət edə bilər.
Gəncədə keçirilən IV Əməkdaşlıq Forumu əvvəlki illərdə formalaşmağa başlayan əməkdaşlıq ənənəsinin davamı və inkişafı kimi dəyərləndirilməlidir. Onun əhəmiyyəti yalnız səsləndirilən fikirlərlə deyil, bu fikirlərin sonradan hansı birgə təşəbbüslərə…
“Tətbiqi Sənət Nümunələrinin Qorunmasına və Təbliğinə Yardım” İctimai Birliyinin Araşdırmalar Mərkəzi
